This is Info-Poland's cache of http://muzeum.gazeta.pl/Iso/Raporty/Reportaz12/010rap.html. It's the snapshot that we took of the page when we last activated our link to it. The page may have changed since that time or the link to it may be broken.

 
   
 
 


 

08 VI 2000

Do dolu


 

 

 


JECHA NA JAWIE I PIEWA

Hasior mia wystawia dziea w prestiowym, sztokholmskim Moderna Museet. Polscy celnicy rozbili skrzynie i, chichoczc, zaczli wyjmowa eksponaty. Pracownicy Biura Zagranicznego Desy wszczli awantur: kto podpisa zgod na pokazanie takich prac, to kompromitacja naszej kultury!

Danuta Rejdych usyszaa w suchawce wist oddechu i ju wiedziaa, e trzeba biec na Jagiellosk. By listopadowy wieczr 1998 r., Zakopane ci pierwszy mrz. W galerii, na pitrze, Wadysaw Hasior lea na pododze.

Zaprzyjanili si w latach szedziesitych, prowadzia klub Empiku. Kiedy wyjeda, zostawia u niej psa Togo. Dzwoni: - Danka, boli mnie zb, co mam robi? A jak zaniosa mu bigos, pyta po paru dniach: - Co to jest to ciemne w soiku?

Teraz, po wylewie, pi godzin czoga si do telefonu. Gdy go podnosia, szepn: "Skremowa, skremowa".

W poowie lipca 1999 roku jego ciao spono w krematorium pod Katowicami, prochy przesypano do ceramicznej urny. W tym samym czasie w maym domku przy bramie do Doliny Kocieliskiej Maria Podobiska notowaa przed snem: "Hasior - dystans, twardo, czuo. Drzewo o bujnej koronie [...], grubo okryty kor pie, dajcy oparcie mimo blizn i pkni. [...] Kochaam go - uczennica z wyboru - i troch baam si go, jak surowego ojca".

Krl na zamku

Tatrzaskie gazy przemawiaj liniami y krystalicznych. Maria Podobiska przenosi te rysunki na kalk i oprawia jak witrae.

Hasior najbardziej lubi jej cykl "Maszkaronw i gb" - podmalowane fotografie gw zdobicych kamienice. Zaprasza j do Galerii. Zaciemniona sala na pitrze, grupka goci, czsto studentw, ktrzy przyjechali do Zakopanego leczy si w Akademickim Centrum Rehabilitacji. Hasior wskrzesza na ekranie Polsk Ludow ze swej kolekcji slajdw "Sztuka powiatowa". Trybuny pierwszomajowe, kapliczki, procesje Boego Ciaa, fantazyjnie malowane poty. - Ukada obraz Ziemi. Obraz plus komentarz, to byo wydarzenie artystyczne - mwi Maria.

Albo pokazuje im obd reklamowy ostatnich lat: bilboardy, szyldy, malowida cienne. Wyciga swoje najwiesze kolae: barokowe Zwiastowanie obok reklamy pralki automatycznej, Wniebowzicie Marii Panny obok butelki piwa, bo reklama, mwi, powiela kanony malarstwa sakralnego. Pij herbat z wdk i dyskutuj o tosamoci narodowej, nadrealizmie, sztuce naiwnej. Hasior w drelichowych spodniach, dinsowej koszuli, wsparty na szpadzie, kuchenna klitka w tle. - By jak krl na zamku - mwi Maria. - Te spotkania to ju nawet nie by salon artystyczny, tam chodzio o prawdziwe umiowanie sztuki. Jak w powiedzeniu Goethego: "Jeli w yciu nie ma adnych szans, to w sztuce s zawsze". On y t ide.

Trzy buki do sprzedania

"Prosz Druhny - pisa z Zakopanego po Wielkanocy 1949 roku do Marii Butscher w Nowym Sczu - dzikuj za paczki witeczne. [...] Pasztet wieprzowy zjadem pierwszego dnia, bo baem si, e si zepsuje". Hasior by w drugiej klasie Szkoy Przemysu Drzewnego w Zakopanem (przemianowanej niebawem na Liceum Technik Plastycznych, jej dyrektorem zostanie Antoni Kenar). wita chopiec spdza w internacie.

Maria Butscher, nauczycielka, rocznik 1910, tu po wojnie prowadzia w Nowym Sczu druyn harcersk. Zobaczya kiedy na Malanym Rynku chopca o kdzierzawych blond wosach. Na papierze mia trzy buki - do sprzedania.

Poznaa go. Czy to nie on towarzyszy przed wojn swojej matce, gdy praa w suterenie u Butscherw? Rodzice Marii byli zamoni, mieli w miecie wytwrni wdlin, dwie parcele, kamienic. Maria nosia do sutereny jedzenie i kredki dla chopca.

Na obozie harcerskim w roku 1946 zrobi pikne totemy z korzeni. Maria Butscher nie yje od roku, w jej mieszkaniu zostaa skata Matka Boska, ktr mody Hasior wymodelowa na tamtym obozie.

Hufcowym by Zenon Remi, architekt po Politechnice Lwowskiej (jeszcze tego samego roku zajmie si nim bezpieka). Uradzili z Mari, e chopiec jest zdolny, niech idzie do Zakopanego uczy si stolarstwa artystycznego, eby mia fach w rku.

Pisa we wrzeniu 1947 roku w yciorysie dla szkoy: "Lata dziecinne spdziem na wsi. [...] Sidmej klasy Niemcy mi ukoczy nie pozwolili, dlatego e byem za stary (15 lat). Wic poszedem do warsztatw kolejowych na praktyk". Do koca wojny pracowa w okopach. Przerwa pierwsz klas gimnazjum, bo nie byo go sta na nauk. "Od tego czasu mieszkam sam i sam si utrzymuj".

Przyjechaa pikna blondyna

O ucieczce z domu tu po wojnie opowiedzia Zenonowi Remiemu, architektowi zakopiaskiemu (syn architekta - hufcowego z Nowego Scza). Odpyn na tratwie rzeczk eglark, potem Dunajcem, coraz dalej i dalej, ale tratwa si rozpada. Zenon Remi nie pyta, od czego mody Hasior ucieka. Wiadomo, e pozostawi za sob domki i ogrdki Wlek, dzielnicy Scza; tam matka Waleria niedawno wysza za m za Rudolfa, lusarza. (Urodzi dwch synw, obaj przyrodni bracia Hasiora s hydraulikami w Nowym Sczu). Niektrzy w miecie pamitaj, e mniej wicej w tamtym czasie ojczym wyrzuci go z domu. Zaprzecza tej wersji ona jednego z braci przyrodnich Hasiora.

Opowiada Annie akiewicz (kustosz w Muzeum Narodowym w Warszawie) o matce - w konwencji bajki. Przyjechaa pikna blondyna na jarmark do Nowego Scza i dojrza j panicz. Midzy wierszami bajki wychodzio, e syn z tego zwizku by dzieckiem nielubnym. Po wojnie Waleria Hasior pracowaa w Nowym Sczu w zakadach owocowo-warzywnych. Miaa pikn twarz, duo palia. Zmara w roku 1984.

Ko zrzuci chopca i poturbowa, a ojciec czuwa nad kiem syna, i pochyla si, i trzyma go za rk... Tak naprawd chopiec od ciotek dowiedzia si, e jego ojcem jest gospodarz z dzielnicy Chemiec.

W wywiadzie wspomnia scen bierzmowania. Biskup uderza go lekko w policzek, a on - zaskoczony - unosi si: "Powiem tacie!". Nie byo taty. Dopiero w poowie lat siedemdziesitych ojciec zaprosi syna po tym, jak sawny ju Hasior wystpi w telewizyjnym "Sam na sam". Wdliny, wdka, atmosfera nawet przyjemna. Pod koniec przyjcia ojciec pyta: "Czy nie mgby zaatwi mojemu synowi zwolnienia z wojska?". Wicej si nie widzieli.

W latach pidziesitych pisa ze studiw w Warszawie do Marii Butscher z okazji rocznicy lubu jej rodzicw: "Moi rodzice i rodowisko, z ktrego wyszedem, nie przysporzyo mi okazji do takich uroczystoci. Moja Matka nie miaa ani jednego ludzkiego wesela (a powinna ich mie dwa)".

- Jeli korzenie - zamiast dodawa si - bol, to si je odcina albo zastpuje mitem - mwi Anna Miciska (witkacolog), ktr czyy z Hasiorem lata przyjani.

Grzebyk

Po pierwszym proczu, w licie do Marii Butscher, Stefania Strzelbicka ze szkoy Kenara zdawaa sprawozdanie o Hasiorze: "Porzdny, zdolny, obowizkowy i zasuguje na poparcie [...]. Czsto byam przejta jego pesymizmem. Miaam wraenie, e brak mu byo tego ciepego sowa...".

Potem odwiedzajcy jego wystawy i galeri w Zakopanem wpisywali do pamitkowej ksigi, e artysta dostrzega wszdzie mier ("Widz ciemno paskiej duszy") i e jego sztuka jest brzydka, przeraajca ("Za duo okruciestwa").

- Wyglda dobrotliwie, ale jego wntrze musiao by bardzo dramatyczne - mwi Barbara Gawdzik-Brzozowska, wdowa po zakopiaskim malarzu Tadeuszu Brzozowskim, przyjacielu Hasiora.

W ksice "Hasior" Andrzej Banach pisze, e ktrego dnia wojny chopak znalaz w ogrodzie zabit ydwk, obok lea jej grzebyk. Podnis go, umieci pod figur witej Kingi, zapali trzy wiece.

W latach szedziesitych, kiedy uczy rzeby w szkole Kenara, przynis na zajcia ywego krlika. Jaka jest jego forma, kolor, dlaczego wywouje czuo. Kiedy ju popiecili i opisali krlika, zdar ze ciany zason. Na cianie wisia martwy krlik, teraz analizowali rnice.

Do drzwi swego mieszkania-pracowni w internacie "Borek" przygwodzi pluszowego misia - noem.

Tumaczy po latach przyjacioom, e okruciestwo w jego sztuce bierze si z wojny, z przestraszonego dziecistwa. A take z przykaza Boych, z Ewangelii, z pierwszych lekcji religii, kiedy ksidz opowiada mu o krlu Herodzie.

Anioki, gimnastyka!

Ze stolarstwa artystycznego przenosi si na rzeb jeszcze na pocztku nauki w szkole Kenara. Mieszka wraz z trzydziestk kolegw w dwch izbach willi "Poznanianka". pi na somie. Nauczyciele rozdaj uczniom chleb przyniesiony z domu. Polonista wykada, siedzc na beczce z glin. Halina Kenarowa uczy historii sztuki z pocztwek, ktre przywioza z Parya. Do pracowni zaglda jej maa crka, Anna Miciska, pasierbica Kenara (jej ojciec, pisarz i filozof Bolesaw Miciski, zmar we Francji).

Hasior zakada w szkole harcerstwo. Wiosn 1949 roku rozwizuje druyn "na yczenie odgrne", jak pisze w licie.

Za par miesicy na zjedzie dyrektorw szk artystycznych w Szklarskiej Porbie Kenar usyszy o jednolitym, socrealistycznym programie nauczania. "Manualn zrczno w kopiowaniu z natury" naley ksztaci poprzez rzebienie najpierw butelek, arwek, potem ryb, rakw, rolin, zwierzt, wreszcie - gw i p-aktw. Kenar jako jedyny protestuje. Bdzie odtd atakowany za "formalizm", "eromszczyzn", "artystostwo", figury witkw i "andersowski beret".

Czy Hasior wiedzia, e bezpieka werbowaa uczniw na donosicieli? e Halinie Kenarowej zarzucano, i uczy modzie "Marsylianki" po francusku, defrauduje szkolne pienidze (bdzie przesuchiwana przez UB)? e Jerzy Borejsza, naczelny tygodnika "Odrodzenie" i prezes Czytelnika, wci kusi Kenara, by wstpi do partii... "Wadza ley dla pana na ulicy, tylko trzeba si po ni schyli". "Nie mog si schyli, bo mam sztywne kolano" - Kenar przywiz z obozu pracy w Essen grulic koci.

W maturalnej klasie Hasior mieszka na parterze internatu "Borek", w wydzielonej z sali klitce. - Peni funkcj naszego wychowawcy - opowiada profesor warszawskiej ASP Stanisaw Sonina, rzebiarz, wwczas pierwszoklasista. - O szstej rano budzi nas, skrobic w pity: "Anioki, gimnastyka!". Wrzesie, przymrozek, a my w podkoszulkach i dynamwach biegniemy za nim na Antawk. Modzie pia, a on by zawsze trzewy. Budzi respekt jako zaangaowany spoecznie, wzorowy ucze i sportowiec.

Stopa caa we krwi

Starszy o rok od Hasiora Jzef Tejchma by wtedy przewodniczcym ZMP w Nowej Hucie. (Za kilka lat wejdzie do najwyszych wadz PZPR. W poowie lat siedemdziesitych, jako minister kultury, odwiedzi Hasiora w Zakopanem. Zdziwiy go plakaty Stalina i Mao w pokoju artysty. "Byy takie czasy, niech zostanie ich wiadectwo" - powiedzia Hasior. Wypili butelk wdki). - Sport mia trzyma modzie w ideowej dyscyplinie - opowiada Tejchma. - Intencje wadzy byy polityczne, ale modzie chciaa sportu dla samego sportu.

W zielonym dresie AZS-u Hasior biega po Antawce. - Zdyscyplinowany, od pocztku wiedzia, co chce osign - wspomina malarz Arkadiusz Waloch, ktry przyjeda wtedy z Katowic do Zakopanego na zimowiska. Towarzyszy Hasiorowi podczas eliminacji lekkoatletycznych w Krakowie przed olimpiad w Helsinkach (1952). Hasior dobieg do mety, zdj buty. Kolec biegwek przebi podeszw i utkwi w stopie - bya caa we krwi.

Chcia sukcesw i bdzie je mia.

te buty na soninie

Warszawa, rok 1952, jest studentem ASP. "Odczuwam wielki brak materiaw do historii sztuki i... butw". W mistrzostwach Warszawy w biegu przeajowym zdobdzie buty: te na soninie, czeskie, za 340 zotych. Za pierwsze miejsce w spartakiadzie ASP dostanie ptora kilograma plasteliny.

W pokoju mieszkao ich piciu, Hasior spa na pododze.

Wieczorami wiczy biegi na cmentarzu radzieckim, bo teren by tam dobrze owietlony, a alejki wyrwnane.

Nagroda w kolejnych mistrzostwach Warszawy - aparat fotograficzny (kto mu go ukradnie).

Maria Butscher przysyaa: marynark (plecy - 45 cm, rkawy - 63, duga - 65), kiebas, pienidze, wczkowy sweter, szalik... i tak przez pi lat. Na kartach pocztowych z nadrukiem "Kada tona wgla to pocisk przeciwko podegaczom wojennym" donosi jej, e startuje w mistrzostwach Polski w biegu na przeaj w Olsztynie, akademickich mistrzostwach w Poznaniu i Centralnym Biegu Narodowym. A take w zawodach z okazji Zlotu Modych Przodownikw.

W ZG AZS wygosi pogadank na temat sztuki wspczesnej - pac mu 100 zotych. Za 700 zotych - od Zarzdu Rolnego - kupi sobie paszcz.

Micha Gsienica Szostak, wwczas ucze szkoy Kenara, dzi przewodniczcy Rady Miasta w Zakopanem, wspomina obz AZS w Ronowie: - Przyjecha z albumami: Matejko, Chemoski, i mwi nam o polskiej sztuce XIX wieku.

Bo wadze sportowe przy Centralnej Radzie Zwizkw Zawodowych znalazy w nim znakomitego instruktora kultury - l go z wykadami o sztuce na obozy sportowe, a on wreszcie najada si do syta. "Przytyem 3 kilogramy" - pisa swej opiekunce.

Mao wida, aden wiatr nie wieje

Najciszy egzamin w uczelni artystycznej - kpi w licie Hasior - to ekonomia polityczna. Atmosfera w Akademii duszna: "...Otwarto tylko jedno okno na wschd. Mao wida, aden wiatr nie wieje". Odwiedzi wystaw malarstwa ukraiskiego. "Deklaratywne, optymistyczne na zamwienie krytyki [...]. Chore na cisy reporterski styl. [...] To nie taka powinna by sztuka pastwa najnowoczeniejszego na wiecie. Przecie my mamy nowiutkie, [...] niezwykle szybkie w obrotach metody rzdzenia i organizacji ycia spoecznego. Dlaczego nasza sztuka jest w stylu akademizmu XIX wieku?".

Andrzej Oska, krytyk sztuki, mwi, e w sowach "nowiutkie metody rzdzenia" Hasior niekoniecznie skrywa kpin czy ironi. - Wszyscy wtedy bylimy schizofreniczni.

Anna Miciska nie ma wtpliwoci, e z tych metod kpi.

Na akademii pierwszomajowej dostaje dyplom przodownika pracy spoecznej, trzy kilogramy plasteliny i bilet wstpu na met Wycigu Pokoju. "Warto by przodownikiem - pisze. - Sia mas ludowych rzeczywicie jest wielka, w toku na stadionie zanotowano kilka zama".

"Zamianowano mnie organizatorem grupy ZMP" - donosi rok po mierci Stalina. I dopisuje strofk: "Rozkwit ju ry kwiat/ sowik rozpocz swe trele/ jaki pikny jest wiat/ ze Zwizkiem Radzieckim na czele".

Kiedy rok po Padzierniku 24 studentw ASP wybrao si do Francji, poowa zostaa na Zachodzie. A Hasior wrci. "Bo moje rdo energii jest tutaj" - powiedzia w filmie.

Mapka na salonach

- Wadek, jako to dziecko bez korzeni, da sobie wmwi, e gdyby nie Polska Ludowa, toby gsi pasa - mwi Anna Miciska.

Micha Jagieo, dyrektor Biblioteki Narodowej, pozna Hasiora w latach szedziesitych w Zakopanem. Jagieo by ju wtedy w partii (w 1980 r. dojdzie do stanowiska zastpcy kierownika Wydziau Kultury KC PZPR). Mwi o sobie: kmiecy syn, z bogatego chopskiego domu z tradycjami. - Z inteligenta o rodowodzie takim jak mj, czy Hasiora, choby osiga szczyty sukcesw, wychodzia od czasu do czasu nieufno do "panw z miasta". Jaki rodzaj kompleksu, podejrzliwo, e bior go tam za mapk, a jutro znowu bdzie dla nich chopkiem. Dlatego bylimy podatni na hasa "pracy u podstaw", a reim to wykorzystywa i czsto na nas erowa.

Jzef Tejchma, jak Hasior, wyszed z wiejskiej biedy. - Wiedziaem, e PRL daje mi szans, bez tych przemian spoecznych nie przekroczybym murw liceum w acucie.

- Jeli trzeba byo pokaza za granic Polsk troch bardziej nowoczesn od krajw "obozu", to wysyalimy prace Hasiora - mwi Tejchma. Kiedy jako minister kultury odwiedzi w roku 1977 Finlandi, wczesny premier Kalevi Sorsa stwierdzi, e Hasior - obok Wajdy i Pendereckiego - jest symbolem dzisiejszej Polski. - Jednak Hasior nigdy nie szuka kontaktu ze mn, gdy byem ministrem, w przeciwiestwie do innych wybitnych twrcw - dodaje Tejchma.

Micha Gsienica-Szostak przypomina sobie, e wielbicielk sztuki Hasiora bya Alicja Solska-Jaroszewiczowa, ona wicepremiera, potem premiera. Odwiedzaa artyst w Zakopanem. A w stanie wojennym pojawi si na wernisau Hasiora w Zakopanem Jerzy Urban.

Bd nazywali artyst: "pieszczoszek wadzy".

Klkali i caowali

Odwil w kulturze, za rok wybuchnie Padziernik. Co poniedziaek Hasior spotyka si z kolegami w kole naukowym. Jedn z prelekcji Hasior powica pogldom estetycznym w minionym dziesicioleciu. Wystpienie przeplata miesznymi cytatami z przemwie ministra kultury. "Chcemy wyj z Akademii na place budowy - notuje w styczniu 1955 roku - i o sakramentalnie wanych sprawach dowiadywa si przez osobisty kontakt z rzeczywistoci. Musimy widzie i sysze prawd, do fotomontau, jaki podaje nam prasa!".

Wsplnie z uczelni teatraln i muzyczn organizuj klub filmowy. "Jest to zwycistwo si oddolnych" - cieszy si.

Na spotkaniu z artystami z Ukrainy, w obecnoci "czynnika" ze Zwizku Artystw Plastykw, Hasior atakuje konserwatyzm uczelni. "Zdobyem publik i studentw, a profesorzy to ryby: nie mwi, a pywaj".

W poowie roku 1955 Warszawa stroi si do V wiatowego Festiwalu Modziey i Studentw "O Pokj i Przyja". W listach Hasiora czu entuzjazm: lepi kuky, robi kwiaty z bibuy, maluje plansze, ktre ozdobi ulice, estrady, wystawy, place, ciany i statki na Wile. Robotnicy kocz w popiechu Stadion Dziesiciolecia.

- Hasa mwiy o pokoju i demokracji - wspomina Jzef Tejchma - ale naprawd chodzio o zdobywanie wpywu na modzie, wszystkim kierowa Komsomo radziecki. Panowa nastrj siy, radoci, to musiao dziaa.

Znikna sztywno. Na ulicy chopcy klkali na chusteczkach i caowali obce dziewczyny. Warszawa zobaczya Murzynw. Przez tydzie w miecie trwa piknik.

Hasior nie wspomina w listach - a moe nie wszystkie si zachoway - o innym wydarzeniu tego lata. Wystawie buntowniczych modych twrcw w Arsenale. - Ta sztuka pokazuje smutek, a nasza rzeczywisto musi by radosna - tumaczy wicepremier Jakub Berman, odpowiedzialny za kultur, zdejmujc z kolumn "Trybuny Ludu" przychyln recenzj z "Arsenau".

Legitymacj do kosza

Jesieni 1955 roku przynis na Wiejsk, do redakcji "Po prostu", artyku "Pod kloszem Akademii".

Z tygodnikiem wsppracowa Andrzej Oska, widywa Hasiora kilkakrotnie. - Przystojny, ze szczer, prawdziw twarz - wspomina. - Pisa, e Akademia jest zamknita na wiat. Mia poczucie, e nie tylko socrealizm zamyka twrcom usta, lecz take postimpresjonizm, ktrego wyznawcy - usunici w stalinizmie - opanowali teraz wszystkie uczelnie w kraju.

W tym samym czasie Hasior rozwaa decyzj wstpienia do PZPR. "Mj okres>>suby<<<
C moga odpowiedzie, proszona w licie o rad, Maria Butscher?

Jej wytwrni wdlin upastwowiono. Dom zasiedlono przymusowymi lokatorami. Rodzice sprzedali parcele, teraz wyprzedawali srebrn zastaw. Maria nie moga dosta pracy - zatrudnia si na czarno w prywatnym sklepiku, potem trafia do banku. W roku 1952 Podstawowa Organizacja Partyjna banku odebraa jej stopie referenta i obniya uposaenie. Podano nawet powody: jej zabity w obozie m by przed wojn sdzi, a jej siostra mieszka w Londynie.

Hasior nie wstpi do partii. Gdy nadszed Padziernik, profesor Stanisaw Sonina, wwczas student ASP, zobaczy go, jak w holu akademika "Dziekanka" demonstracyjnie wrzuca legitymacj ZMP do kosza.

Jako prac dyplomow przedstawi ceramiczne Stacje Mki Paskiej, ktre wykona na zamwienie proboszcza kocioa farnego w Nowym Sczu.

Ruch koowy i pieszy po krtej drodze

Kenar umiera na raka. Dwa lata przed jego mierci, w roku 1957, Hasior zacz uczy rzeby w Zakopanem. Zamieszka na parterze internatu "Borek", Jagielloska 3c, wrd bukw. Pierwszego dnia Kenar przedstawi go klasie. Na cianie wisiao malowido Hasiora "Ruch koowy i pieszy po krtej drodze" - z czasw uczniowskich. "Zrobio mi si jako dziwnie w okolicy serca" - zanotowa Hasior.

Widelec jest przedmiotem neutralnym. Z kompozycji widelca z misem rodzi si dramat. Co innego wyraa blacha gadka, co innego - poszarpana. Jakie uczucia wzbudza drapanie noyczkami po szybie, tuczenie szka? - pyta uczniw.

Zabiera ich nad potok, wznosili pomniczki z tego, co znaleli. Na Gubawce przybiera z nimi kwiatami uschnite drzewa. Podpala kopk siana, by zanalizowali ywio ognia.

Urszula Kenar, scenograf w Starym Teatrze w Krakowie, miaa zajcia z Hasiorem w poowie lat szedziesitych. - Uruchamia nasz wyobrani. Uwiadamia, e emocje mona przeoy na form - rnymi rodkami w rnych dziedzinach.

Jako zadanie maturalne miaa wykona rzeb ruchom i zmienn. Skomponowaa odwracajce si kwadraciki, ktre mieniy si kolorami. - Chodzio nie o stworzenie dziea, ale o moje dowiadczenie: o czym mylaam, jak poznawaam materia, jak kopaam w swojej wyobrani.

- Dostaam kawaek drewna - wspomina Anna Luciska-Jagieo (dzi zajmuje si fotografi artystyczn). - Trzeba byo w nim zrobi dwie przeciwstawne formy. Jedn stron wypolerowaam, drug zostawiam z zadziorami... Pamitam jego wzrok, wyraajcy agodno i dystans.

Pisze Zadkine do Malraux

ona Joanna (pozna j w Akademii) urodzia mu w roku 1958 synka Jana. "To naprawd gwiazdka na tym brudnym wiecie" - pisa o dziecku. Jan Hasior, informatyk, pamita z tamtego czasu swj kojec, ciasnot, owczarka coli Togo i e rodzice nosili go na Antawk w balii. W roku 1960 Joanna wyjedzie z dzieckiem do Warszawy, nigdy nie wrci.

Hasior zobaczy ju francuski gotyk, Norymberg, Monachium, Bruksel, Wochy. Przez siedem miesicy (1959/60) przemierza Europ czerwon jaw 250. W Paryu odwiedza w pracowni wielkiego rzebiarza Ossipa Zadkina. Hasior pokaza mu zdjcia swoich rzeb.

"Omielam si zwrci Pask uwag na modego rzebiarza polskiego - pisa Zadkine do Andre Malraux, wczesnego ministra kultury - bez wtpienia zostanie jednym z najwaniejszych twrcw sztuki polskiej".

Czasem udao mu si sprzeda rzeb, ktr zrobi noc na hotelowym stoliku. Dla zarobku wystpowa z objazdowym teatrzykiem Piast, troch grosza przysaa mu z Londynu siostra Marii Butscher. W drodze od miasta do miasta wypiewywa zza kierownicy motoru nieprzyzwoite piosenki. W dzienniku podry pisa, e w dalszym cigu nie wie, jak si rzebi, ale moe to, co przey, sprawi, e bdzie lepszy i pokorniejszy wobec wysiku innych. Przywiz synkowi muszelki z Morza rdziemnego.

W jego zakopiaskiej galerii wisz pomalowane na stare zoto, sfatygowane buty. Podobno te same, w ktrych zwiedza Europ.

Szczypce chirurgiczne z wow szczk

Prosi uczniw, by znosili mu stare ramy, kawaki luster, szmatki, elastwo, czci garderoby - tworzywo jego pierwszych assemblages (montay). Barbara i Tadeusz Brzozowscy podrzucili - po przeprowadzce - stare garnki. Od Anny Miciskiej dosta wzek po jej bliniakach, ich buciki, misie i lalki, podszewk paszcza (wszystko wykorzysta). Ucieszyy go bardzo szczypce chirurgiczne do chwytania cigien, zakoczone wow szczk - od Andrzeja Oski. Mieszkanie-pracownia obrastao w przedziwne przedmioty. Jedni byli wstrznici, inni si miali: szmaciarz, zbiera swoje dziea po mietnikach.

"Przecie ten rodzaj dziaa istnieje od pocztku wiata - powie Hasior po latach w telewizyjnym "Portrecie" - a wynika z [...] potrzeby, by nadawa przedmiotom i rzeczom inne, ni ich codzienne, utylitarne, znaczenie. [...] Tak jak w ludowych opowieciach funkcjonuj latajce dywany, siedmiomilowe buty i czapki-niewidki, tak jest i szansa wrd milczcych, czekajcych przedmiotw, e kto - artysta - zechce ten przedmiot wzi do rki i uruchomi sfer zawartych w nim poetyckich znacze".

Andrzej Oska: - Tworzy rzeby nie z gipsu, kamienia, drewna, tylko z tego, co znalaz. Tak si na wiecie robio - ale inaczej. Jeli Marcel Duchamp mianowa rzeb pisuar albo suszark do butelek, to powstae dzieo nie miao charakteru sakralnego: banalny przedmiot postawiony na cokole zmienia jedynie w naszych oczach znaczenie. A Hasior - w tym, co znalaz - szuka lokalnego sacrum. Czuo si w jego dzieach, e artysta rozumie otaczajcy go wiat kultury.

Obrazy wisz w powietrzu, Malraux zatrzymuje si

Jego pierwsza wystawa indywidualna w Teatrze ydowskim w Warszawie (1961) wywoaa szok.

- Krytyka bya zdezorientowana, bo te dziea nie przypominay niczego, co dotyczczas w Polsce prezentowano - mwi Anna Miciska. Kto wpisa w ksidze: "Panie, ale wiat tak nie wyglda". Rok pniej Ryszard Stanisawski, krytyk sztuki, pokaza cztery prace Hasiora na zbiorowej wystawie "Metafory" w Zachcie. (Wrd nich "Trzsienie nieba" - samolocik wypuszcza futrzan smug, rozpruwa ni niebo z blachy).

Profesor Aleksander Jackowski, socjolog, antropolog kultury, pracowa na pocztku lat szedziesitych w Instytucie Sztuki. - Poszlimy do towarzysza Antoniego ywaskiego, ktry w KC odpowiada za artystw plastykw, i namawialimy go, eby na Biennale w Wenecji wysa obrazy Hasiora. Powiedzia, e powinnimy tam pokaza to, co jest sprawdzone, zwizane z realizmem.

- Po Padzierniku - mwi Anna Miciska - wadza przestaa si wtrca w kierunki artystyczne. Ale Biennale to bya impreza prestiowa, pastwowa. Decydenci - najczciej ciemniaki, dla ktrych ju Cybis by zbyt awangardowy - eksperymentu artystycznego Hasiora nie potrafili zrozumie ani zaakceptowa. Kiedy wysali wreszcie jego rzeby na Biennale w roku 1970, byo ju za pno, nie wywoay echa.

Andre Malraux otwiera wystaw polskiego malarstwa nowoczesnego w Paryu w roku 1969. Ryszard Stanisawski prowadzi pisarza z sali do sali. Na cianach Witkacy, Strzemiski, Kobro, Kantor, Nowosielski... Pisarz zatrzymuje si w sali Hasiora - wyglda jak kaplica, prace wisz w powietrzu. - Gdybym mia przyzna nagrod - mwi Malraux - dabym j temu artycie.

I nie bdzie to adne gnune granie

"Sturm und Drang", okres burzy i naporu, tak Anna Miciska nazywa lata szedziesite i pocztek siedemdziesitych w twrczoci Hasiora. Artysta wymyla nowe typy dzie: sztandary, szklane pomniki, Sebastiany (pomniki odlane w wykopanej w ziemi formie).

Spotykali si z Ann Micisk w szkole, uczya u Kenara jzyka polskiego. Jednoczenie pracowaa w Muzeum Tatrzaskim, rano przechodzia koo warsztatw szkolnych. W soneczne dni siadywali na pojemnikach z glin przed budynkiem: Hasior, malarz Tadeusz Brzozowski - po mierci Kenara przez kilka lat dyrektor szkoy, rzebiarz Antoni Rzsa. Przystawaa na chwil, czasem sza z Hasiorem do Empiku na kaw.

Popoudniami dzwoni: "Zrobiem knota, przyjd, wymyl mi tytu". Wymylia na przykad: "Rzenia numer 6" (zmieniony pniej w katalogach na - 5).

Pisaa wstpy do katalogw z jego wystaw, przepisaa na maszynie jego dziennik podry motorem po Europie. Suchali muzyki, ogldali razem albumy.

- Moe lepiej od niego znaam histori sztuki: nazwiska, daty, ale to on bezbdnie wnika w gb kadego dziea - wspomina Anna Miciska. - Nazywaam te rozmowy otwieraniem oczu. Na spacerach zatrzymywa si co chwila, by zauway rytm bierwion zoonego w sgu drewna, pltanin ladw odcinitych w bocie czy niegu, gr wiate nad strumykiem, dramatyzm wykrotu powalonej halnym jody. Wszystko to w jaki sposb napdzao jego twrczo. Niektre jego prace odnosiy si wprost do dzie literackich, inne same daj si czyta jak przypowie, epitafium, fraszka czy paradoks.

Jan Hasior pamita, jak z ojcem oglda zdjcia z happeningu urzdzonego przez artyst na Antawce. Oto "Ostatni koncert", ponie fortepian postawiony na sztorc. Artysta opowiada: "Bdziemy grali muzyk podnios, dlatego instrument stoi. I nie bdzie to adne gnune granie - wskazuje na noe, sterczce z klawiatury - tylko granie ostateczne. A muzyka bdzie pomienna".

W roku 1974 pokaza swoj twrczo w Zamku Krlewskim w Warszawie. (Wrd eksponatw - synny wzek, powicony dzieciom Zamojszczyzny. W wzku piasek, wiece i krzye). Zamek by w budowie - podoga betonowa, ciany z nagiej cegy. - Te surowe wntrza potgoway energi, jaka tkwia w jego sztuce - wspomina Anna Miciska. - Ustawiay si kolejki, Warszawa pada na kolana.

Jednym ciosem zrzuci mczyzn ze stoka

W powieci z kluczem "Hotel klasy Lux" Micha Jagieo pokazuje partyjne rozgrywki w Zakopanem na przeomie lat szedziesitych i siedemdziesitych. Jagieo od roku 1964 pracowa w GOPR, po Marcu uczy jzyka polskiego w szkole Kenara.

W ksice wspomina Hasiora jednym neutralnym zdaniem.

- Obu rozsadzaa pasja dziaania - opowiada Anna Miciska. - Jagieo mwi: "Jak si nie zapisz do partii, to nic nie zrobi; my, modzi, rozwalimy j od rodka". Hasior mia w sobie na tyle instynktu, e w parti si nie angaowa, cho by z urodzenia spoecznikiem. Stworzy sobie wasne, niezalene pole dziaania.

W piwnicy obecnego "Morskiego Oka" zaoy klub plastykw. Tam odbywaj si wystawy, przyjeda z Krakowa Piwnica Pod Baranami. W Empiku u Danuty Rejdych wsptworzy - z Micisk, Brzozowskim, Rzs, Walochem - galeri Pegaz, kady wystawiajcy artysta musi zostawi jedn prac na rzecz przyszej galerii sztuki wspczesnej.

Organizuje z przyjacimi zakopiaskie Lutowe Salony Grafiki i Marcowe Salony Malarstwa. Z Grzegorzem Dubowskim z warszawskiej telewizji realizuj doroczne Przegldy Filmw o Sztuce.

W Marcu '68 od Haliny Kenarowej, wicedyrektorki szkoy, UB zadao listy uczniw i nauczycieli - "syjonistw". Wzruszya ramionami, trzy miesice pniej zostaa zwolniona.

Tej wiosny Piotr Skrzynecki, twrca Piwnicy Pod Baranami, odwiedzi Zakopane. Wieczorem usiedli z Hasiorem w restauracji, zamwili wdk. Kiedy Skrzynecki wyszed do toalety, odezwa si mczyzna przy barze: - To co, panie Hasior, z tym ydem pijesz? Jednym ciosem Hasior zrzuci mczyzn ze stoka.

Opowiada Anna Miciska. - W szkole zaczy si partyjne porzdki. Na fali czystek nowy towarzysz - dyrektor, plastyk beztalencie, pozby si nauczycieli rzeby i malarstwa, ktrych sukcesy mogyby mu zagrozi. Pod rnymi pretekstami zmusi do opuszczenia szkoy m.in. Brzozowskiego, Rzs i oczywicie Hasiora.

Dyrektorem Muzeum Tatrzaskiego zosta towarzysz Zrost, wczeniej twrca i dyrektor muzeum Lenina w Poroninie (wywieziony stamtd na taczkach po Padzierniku). Anna Miciska rzucia wtedy prac w muzeum i wyjechaa.

- rodowisko - ywe i prne, ktre kipiao od chci dziaania, rozpado si. Kady zamkn si we wasnej pracowni i robi swoje.

My, od "Ognia", wykoczymy ci

Dwa lata wczeniej, jesieni 1966 roku, odsonito awangardowy pomnik Hasiora na grze Snozka koo Czorsztyna. Aurowa konstrukcja, najeona kolcami, drapie niebo. Wiatr gra na specjalnie zamontowanych fletach. Na pycie le postacie pomordowanych. U ich stp, w szerokich rynnach, ponie wieczny ogie. Inskrypcja gosi: "Wiernym synom Ojczyzny polegym na Podhalu w walce o utrwalenie wadzy ludowej".

Wysypuj si ludzie z autokarw zakadowych, may Jan Hasior stoi w tumie, podziwia kompani honorow. Gry nios echem sowa przemwie i muzyk orkiestry.

- Czy ten ogie jest tu absolutnie konieczny? - pytali artyst partyjni towarzysze podczas odsonicia. - Konieczny - odpowiada.

Niepokoi ich ten symbol. Kady w okolicy wiedzia, e "Ogie" to pseudonim majora Jzefa Kurasia, grala z Waksmundu, dowdcy dziaajcego tu po wojnie na Podhalu zgrupowania partyzanckiego "Byskawica". Zaufa nowej wadzy, zosta komendantem powiatowym UB w Nowym Targu. Uprzedzony, e chc go aresztowa, wrci do lasu. Jego ludzie rozprawiali si z tymi, ktrzy wsppracowali z komunistami, by panem Podhala, jego legenda trwa tam do dzisiaj. Postrzelony w obawie i schwytany, zmar w Krakowie w roku 1947.

Zgas ogie, zamilky flety. Dzi z konstrukcji zwisa patami farba. Wyrwano trzy litery z napisu. Kto nabazgra: "Pomnik ydo...zdrajcom. Ku pamici UB, PPR, KBW. Szatan 666". I domalowa odwrcony krzy.

Maciej Pinkwart, historyk, autor przewodnikw po Zakopanem, widzia listy z pogrkami, jakie w latach 90. dostawa Hasior z powodu pomnika. "Pachoek komuny". "My, partyzanci od>>Ognia<<<<, wykoczymy ci".

W Paryu Jan Lebenstein powiedzia do Anny Miciskiej: "Artysta tej miary na pewne rzeczy nie powinien by sobie pozwoli".

Hasior tumaczy w latach dziewidziesitych, e jego marzeniem byo zrobi pomnik grajcy, a inskrypcja go nie obchodzia. Mwi w filmie przed rokiem: "Chciaem zagra tym, ktrzy polegli w bratobjczej walce. Nie osdzajc ani lewej, ani prawej strony". W innym filmie stwierdzi, e podawanie w wtpliwo jego moralnej kondycji - jako autora pomnika - jest absolutnie nie na miejscu.

- Wielu twrcw uywao w tamtych czasach najrozmaitszych podstpw, aby - nie rezygnujc z przesania - ocali dzieo przed cenzur - mwi Anna Miciska. - Hasior nie stawia przecie pomnika Leninowi czy Dzieryskiemu. Nikt z nas - Brzozowski, Rzsa, moja matka - nie powiedzia mu wtedy: "Nie bierz tej roboty, wchodzisz w paskudn, dwuznaczn sytuacj". Cieszylimy si, e przekroczy nowy etap w swojej twrczoci. "Tygodnik Powszechny" te zachwyci si pomnikiem, cho nie musia. Po latach atwo jest wydawa cenzurki moralnoci: "Pieszczoszek wadzy", "Koniunkturalista"... To ulubione zajcie specjalistw od "haby domowej".

Zbija knoty i zastpowa nimi oryginay

Opowiada w wywiadach: przychodzi na wystaw i nie znajduje niektrych swoich dzie, bo wanie cenzura kazaa odstawi je do magazynu. Kiedy w roku 1968 mia wystawia w prestiowym, sztokholmskim Moderna Museet, zapakowa eksponaty, wynaj ciarwk i przewiz je do Warszawy. Rano celnicy rozbili skrzynie i, chichoczc, zaczli wyjmowa dziea. Pracownicy Biura Zagranicznego Desy wszczli awantur: kto podpisa zgod na pokazanie takich prac, to kompromitacja polskiej kultury! (Sztokholmska wystawa otworzy Hasiorowi drog do Parya).

Za granic apa kontakty, prosi o zaproszenie. Finansowa swoje podre, sprzedajc chykiem prace na Zachodzie. Potem w hotelu zbija knoty i zastpowa nimi oryginay, eby w drodze powrotnej celnicy si nie doliczyli, e czego brakuje. Dolary szmuglowa w bucie.

W roku 1975 w ankiecie krytykw sztuki, zrzeszonych w sekcji polskiej AICA, zosta uznany (wsplnie z Brzozowskim) za najwybitniejszego polskiego twrc trzydziestolecia.

Wci mieszka w "Borku", jego sztandary, rzeby i obrazy gniy w szopie. Od lat siedemdziesitych stara si o zgod na adaptacj starej leakowni przy dawnym sanatorium "Warszawianka" na galeri.

Micha Gsienica-Szostak by dyrektorem szkoy Kenara w latach 1973 -1981. - Wzywali mnie od czasu do czasu do komitetu miejskiego PZPR. Mwiono tam, e Hasior chce galeri, a nie popiera wadzy, e dwie osoby w miecie bojkotuj wybory: ksidz i Hasior.

Dopiero "Solidarno" przypieszya spraw. Leakowni otrzymao Muzeum Tatrzaskie - z przeznaczeniem na galeri Hasiora. Otwarto j jesieni 1984 roku. Artysta zamieszka na grze, w pokoiku z kuchni, za cen dwch dzie podarowanych rocznie muzeum.

Nigdy nie mia wasnego mieszkania. y skromnie - zupki z mroonek, koszula dinsowa. Gdy przyjechao pogotowie, to okazao si, e nawet nie ma porzdnej piamy. Dostawa okoo 500 zotych emerytury. Niedawno urzdniczka kazaa mu udowodni, e jest artyst plastykiem. Powiedzia, e nie bdzie udowadnia.

ycie jest jedno i krtkie

Forum Zakopiaskie skadao si z rozdyskutowanych trzydziestolatkw - architekt, muzealnik, muzyk, plastyk, wrd nich Maciej Pinkwart. Wanie wybucha "Solidarno".

Kiedy w Warszawie we wrzeniu 1980 roku powsta Komitet Porozumiewawczy Stowarzysze Twrczych i Naukowych (do negocjacji z rzdem w sprawie cenzury, prawa prasowego, szkolnictwa, twrcw eliminowanych z ycia kulturalnego), Forum uznao si za zakopiaski oddzia Komitetu. Przewodniczcym zostaje Hasior, jego zastpc Pinkwart. Spotykaj si co dwa tygodnie. Opracowuj program szkoy artystycznej. Hasior zostaje czonkiem Komitetu Organizacyjnego Kongresu Kultury Polskiej. W grudniu jedzie do Warszawy na Kongres.

Zapadaj decyzje w sprawie leakowni. Jeszcze przed 13 grudnia Zenon Remi opracowuje projekt i rozpoczyna si budowa.

W nowym gmachu Muzeum Przyrodniczego przy rondzie kunickim artysta przygotowuje wielk indywidualn wystaw. Otwiera j, w obecnoci Jerzego Urbana, w czwartym miesicu stanu wojennego.

- Popeni dwa bdy - ocenia Anna Miciska. - Zrobi t wystaw i nie zbojkotowa Urbana oraz nie odmwi, gdy pod koniec roku 1982 genera Jaruzelski zaprosi go do Narodowej Rady Kultury.

- Mg przyczy si do bojkotu i nie otwiera wystawy - zastanawia si Zenon Remi - ale czy dostaby wtedy leakowni?

Micha Gsienica-Szostak: - W tamtym czasie Tadeusz Brzozowski nie wystawia. Hasior rozszed si ze swoim rodowiskiem.

W Nowy Rok 1983 pisa do Hanny Kirchner (historyka literatury): "Zakopiaska wystawa [...] poskutkowaa - wyprowadziem si z rozwalonej szopy i dziesi skrzy eksponatw jest w suchym, bezpiecznym miejscu [...]. Ale zwycizc si nie czuj".

- Traktowa wiat i ludzi w duej mierze instrumentalnie, dla swoich celw, bo mia dojmujc wiadomo, e ycie jest jedno i krtkie, i e jest wielkim artyst - Anna akiewicz, kustosz w Muzeum Narodowym w Warszawie, przyjania si z Hasiorem od poowy lat siedemdziesitych. - Takie gupstwa, jak kto jest u wadzy - w gruncie rzeczy go nie obchodziy.

A trzeba byo szaty targa

Z Michaem Jagie Hasior spotka si na ulicy Kociuszki, trwa stan wojenny. Jagieo wiedzia o wystawie Hasiora (Zakopane huczao, e poda Urbanowi rk). Hasior wiedzia, e Jagieo 13 grudnia rzuci stanowisko w KC i legitymacj partyjn. - To pan jest teraz opozycjonista - artysta rozoy rce - i ma pan mi pewno za ze.

W filmie z 1998 roku "Nie buduj ju pomnikw" Urszuli Dubowskiej i Pawa Sosnowskiego tak tumaczy tamt swoj postaw: oto sysza wokoo protest - cudowny, szlachetny, lecz bezsilny. Szo o spraw - dla niego - ycia i mierci: by praktykujcym artyst albo nie. Stan wojenny dotyka go, ale nie dotyczy emocjonalnie. - Miaem prawo tamtej ciemnej nocy tak pomyle - ja bd pracowa. A trzeba byo okaza si patriot i targa szaty.

- Kiedy umar - mwi Micha Jagieo - wyrzucaem sobie, e nigdy nie poszedem do niego i nie powiedziaem: "Przecie obaj jestemy jako popaprani, porozmawiajmy".

Rodzaj mierci

Poeta, ktry wczeniej zbiera podpisy w sprawie leakowni, teraz przesta si wita z Hasiorem.

- Koleanka, historyk sztuki, miaa zamiar odwiedzi Hasiora, by rok 1984 - opowiada Anna akiewicz. - W Zakopanem ludzie z brany dali jej do zrozumienia, e naley do dobrego tonu bojkotowa artyst.

- To by rodzaj mierci cywilnej - mwi Anna Miciska. - Poodwracali si od niego koledzy, krytycy, jego kariera si zaamaa nie z powodu kryteriw artystycznych, lecz moralnych - e w stanie wojennym da plam. Kiedy widziaam potem, jak on sam si z tym mczy, byo mi go al. Niewspmierno "kary" do "winy" bya przytaczajca. Ostracyzm rodowiska by podszyty mciw radoch: "Ale sobie nog podoy, jeden rywal mniej!".

W roku 1985 odwiedzia go w galerii Anda Rottenberg, historyk sztuki i krytyk, dzi dyrektor warszawskiej Zachty. - Zrobi sobie z tej galerii sanktuarium. Siedzia i czeka na zwiedzajcych. Wida byo, e to ju jest koniec Hasiora. On w stanie wojennym poszed pod prd, wysun si za daleko, czego si nie wybacza, bo w Polsce panuje taki etos, e kolaboracja jest w zym tonie. W latach osiemdziesitych zwracao si gwnie uwag na postaw; postawa i warto dziea byy uznane za tosame. W wielu muzeach w kraju odstawiano wtedy obrazy Hasiora do magazynw. A potem moda si zmienia, sztuka si zmienia, a on stopniowo gorzknia. Nigdy nie stworzy szkoy i sam si do adnej nie przypisa. Nie wszed do bohemy. By postaci osobn, zawsze samotn.

Ryszard Stanisawski pokaza dziea Hasiora w Centrum Pompidou w Paryu w 1983 roku, na wielkiej zbiorowej wystawie polskiej sztuki nowoczesnej. Na tarasie dachu Hasior zainstalowa "Krzew gorejcy" - tragiczne, nagie drzewo, ktrego konary zamieniay si w rce. Miao zapon, ale stra poarna nie wyrazia zgody.

- Najcenniejsze rzeczy tworzy w latach szedziesitych - mwi Ryszard Stanisawski - potem wydawao mi si, e to, co mia do powiedzenia, ju powiedzia, e si powtarza.

W cudzysowie

Lubi mwi o sobie "Mistrz" - w trzeciej osobie. Kiedy wnuk grzeba w jego rupieciach i bez przerwy si dopytywa: - Dziadku, a co to jest? Hasior zwrci si do syna: - Czy on nie mgby mi mwi "Mistrzu"?

- Bra rzeczywisto w cudzysw - wspomina Anna akiewicz. - Ironiczny, z dystansem, szalenie witkacowski.

Dwa lata temu Muzeum Narodowe zaproponowao mu wystaw retrospektywn. (Wyjtkowo, bo nie urzdza wystaw yjcym artystom polskim. Uznao jednak twrczo Hasiora za zamknit). Powiedzia Urszuli Dubowskiej, ktra realizowaa o nim film, e nie chce pomiertnej wystawy za ycia.

W ostatnich latach nie pozwala si fotografowa.

Ruch ku nadziei

Wiosn 1988 roku uda si w podr artystyczn do Moskwy, Tallina, Helsinek, Brukseli, Bochum. Wrci ju po wyborach czerwcowych, do nowej Polski. Lata dziewidziesite nazwa czasem dezynfekcji ideologicznej.

- Niepokoi si, czy galeria nie jest zagroona - wspomina wicedyrektor Muzeum Tatrzaskiego Grayna Tatar. - Dopytywa si o nasz sytuacj finansow.

W galerii na pitrze urzdza pokazy slajdw, spotkania teatralne, koncery, wystawy dzie modszych malarzy. - By kim w rodzaju eksponatu muzealnego, aktorem, ktry wiza t ca dekoracj - mwi Barbara Gawdzik-Brzozowska.

Maciej Pinkwart: - By chyba jednym z ostatnich zakopiaczykw, wok ktrych gromadziy si te garstki ludzi tworzcych.

Wylew w listopadzie spowodowa niedowad prawej rki. Przenis warsztat do kuchni i ukada nowe cykle slajdw. Przesta si goli, prawie nie mwi. - Wadek - niepokoia si Danuta Rejdych - poddae si, zobojtniae na ycie, pisz caymi dniami... Nie wiedziaa jeszcze, e Hasior ma raka mzgu.

Gdy przyszli sanitariusze, pies Kuba zagrodzi ko.

Tu przed operacj odwiedzi artyst w Krakowie Adam Bojara (wystawia u Hasiora swoje obrazy w 1996 r.). Lekarze dali im cae p godziny. Bojara mwi, e niebawem zrobi razem wystaw w Sandomierzu. Hasior trzyma go za rce i milcza.

W domu Adama Bojary wisi ostatnia praca przestrzenna Hasiora: gruba tkanina, plastik, Matka Boska, konie. Tytu brzmi: "Adoracja ruchu ku nadziei".

*

Dzikuj pani Marii Styczyskiej za udostpnienie mi listw Hasiora do Marii Butscher



[podpis pod fot./rys.]



MAGDALENA GROCHOWSKA

 

 
   


Linia

Linia


Linia
GAZETA WYBORCZA - © AGORA S.A.


Dzisiaj

KONKURS "GAZETY" I "TRJKI"
Wybieramy prasowy i radiowy reporta grudnia

Ju za dwa dni Czytelnicy "Gazety" i Suchacze "Trjki" wybior prasowy i radiowy reporta grudnia. Gosowanie odbywa si osobno w kategorii prasowej i radiowej. Jedna osoba moe odda gos tylko na jeden tekst i jedn audycj.
| > |

PORTRET RODZINNY BEZ WNTRZA
W miejscu, w ktrym zabjcy zamordowali i zakopali Tomka Jaworskiego, policja znalaza dziecice majteczki | > |

DA SI PORE, ALE POY
Kocha pikne kobiety, szybkie samochody i dobre jedzenie. Nie mia hodowli norek, nie by ydowskim podrzutkiem i w Owicimiu nie wybiera ludzi do komr gazowych | > |

MIESZKAM NA WSI - POZNAM PANI
Waldek zdradzi, e w Siemierzu jest najwicej kawalerw w Zamojskiem: - Bdzie z osiemdziesiciu - mwi dziennikarzom - i tylko dwie panienki. | > |

JELI ZGRZESZYAM
Teraz kupi trzy ka, lodwk i gaz piecyk, bali du do kpania, ze cztery wiaderka | > |

PRZEZ PRAGNIENIE
W kadr wchodzi Gislao i patrzy prosto w obiektyw. Jego twarz miga w prawym dolnym rogu ekranu. Znika po trzech sekundach. Obraz nagle si chwieje. Operator chce uciec. Sklepienie si wali | > |

TWIST WALENTYNA
Wszyscy byli zachwyceni, a najbardziej Nikita Siergiejewicz Chruszczow. | > |

Solorz na kady temat
Dosta niespodziewanie, ku wciekoci prezydenta Wasy, koncesj na telewizj oglnopolsk. | > |

Do gry